Over de langste zenuw van je lichaam, wat hij al wist vóórdat jij het wist, en waarom hummen soms meer doet dan een halfuur mediteren.
Je lichaam weet vaak eerder hoe het met je gaat dan jij. En dat laat het je de hele dag merken, of je nu luistert of niet.
Herken je dit? Je zit in een gesprek en voordat er iets gezegd is, weet je lichaam al dat er iets niet klopt. Je schouders trekken op, je adem wordt ondiep. Of je gaat naar een feestje waar je echt zin in hebt en hoe het komt, weet je niet, maar het lukt je niet om je op je gemak te voelen.
Hoe dit werkt? Er loopt een zenuw door je lichaam die dit soort dingen registreert lang voordat jij er woorden voor hebt. Deze zenuw voelt je hartslag, je adem, je darmen, de spanning in je keel en de uitdrukking op je gezicht. En deze zenuw stuurt dat allemaal naar boven, naar je hersenen, meestal zonder dat je het merkt.
De naam van deze zenuw is de nervus vagus.
Een zwervende zenuw
Vagus is Latijn voor zwervend, en die naam past. De nervus vagus vertrekt in je hersenstam, loopt langs je keel en je stembanden, langs je hart en je longen, door je middenrif en helemaal tot in je darmen. Het is de langste zenuw van je autonome zenuwstelsel, het deel dat werkt zonder dat jij erover nadenkt.
Weetje · Je kunt hem horen
Er loopt een tak van de nervus vagus naar je stembanden. Dat is waarom hummen, neuriën en zingen je zenuwstelsel rechtstreeks beïnvloeden.
Dus als je op een drukke dag in de auto meebrult met de radio en je merkt dat je daarna iets rustiger bent, dan is dat geen inbeelding. Dat is die zenuw die meedoet.
Je lichaam praat terug
Hier zit iets wat veel mensen verrast. We denken vaak dat onze hersenen de baas zijn en dat het lichaam de opdrachten uitvoert. Bij de nervus vagus is het grotendeels andersom. Het grootste deel van de informatie die via deze zenuw reist, gaat omhoog: van je lichaam naar je hersenen, niet andersom.
Je lichaam is dus voortdurend aan het rapporteren. En je hersenen luisteren.
Weetje · Je tweede brein
In je buik zitten meer zenuwcellen dan in je ruggenmerg. De nervus vagus verbindt je hoofd met dit netwerk, dat weleens je tweede brein wordt genoemd. Een onderbuikgevoel is daarom geen manier van spreken. De vlinders bij verliefdheid, de kramp bij spanning, het is je lichaam dat iets doorgeeft in een taal die het al spreekt lang voordat jij het woord hebt gevonden.
Dit is precies waarom alleen maar nadenken over rust je niet rustig maakt. Je kunt jezelf niet kalm redeneren.
Je lichaam gelooft eerder wat het voelt dan wat je denkt.
Veiligheid voel je, je bedenkt het niet
De onderzoeker Stephen Porges beschreef hoe de nervus vagus samenhangt met het gevoel van veiligheid. Volgens zijn polyvagaaltheorie schakelt je zenuwstelsel voortdurend, meestal buiten je bewustzijn om, tussen verschillende toestanden. Aan de ene kant alertheid en spanning. Aan de andere kant een toestand van rust, aanwezigheid en verbinding, die samenhangt met een specifieke tak van de vagus, de ventrale vagus.
Belangrijk om te weten: de polyvagaaltheorie is een model, een manier van kijken. Niet elk onderdeel ervan is even hard bewezen. Maar als lens om te begrijpen waarom je je bij de ene persoon opgejaagd voelt en bij de ander vanzelf rustiger wordt, is hij verrassend bruikbaar.
Weetje · Je vagus luistert naar je gezicht
De spieren rond je ogen en je mond zijn verbonden met dit systeem. Een echte glimlach, waarbij je ogen meedoen, stuurt een ander signaal je lichaam in dan een beleefde glimlach waarbij alleen je mond beweegt. Je lichaam merkt het verschil. Het is vaak eerlijker dan wij zelf zijn.
En dan is er nog het gapen. Geeuwen tijdens een Yin les wordt weleens gezien als een teken dat iemand zich verveelt. In werkelijkheid is het vaak precies het omgekeerde. Gapen lijkt samen te hangen met datzelfde ventrale systeem dat aangeeft dat je zenuwstelsel terugschakelt naar rust. Als je geeuwt terwijl je eindelijk vertraagt, is dat meestal een goed teken. Je lichaam laat los.
De vagale rem, en hoe je hem zelf gebruikt
Porges noemt de rustgevende werking van de ventrale vagus een rem. Een vagale rem. Je zenuwstelsel kan gas geven wanneer dat nodig is, en het kan afremmen wanneer het weer veilig genoeg is. Bij veel mensen die lang hebben doorgeleefd op spanning is die rem wat stroef geworden. Niet kapot, alleen weinig gebruikt.
Het mooie is dat je die rem kunt oefenen. En je hebt er niets voor nodig behalve je adem. De sleutel zit in je uitademing. Bij het inademen versnelt je hartslag een klein beetje, bij het uitademen vertraagt hij. Door je uitademing bewust langer te maken dan je inademing, nodig je die vagale rem uit om iets meer werk te doen.
De vagale rem-oefening in drie stappen
Ga zitten of liggen, zo dat je lichaam gedragen wordt. Sluit je ogen als dat prettig voelt.
Adem rustig in door je neus en tel daarbij tot vier.
Adem dan langzaam uit en tel tot zes. Laat de lucht zonder forceren wegstromen. Herhaal dit een paar minuten: in vier, uit zes. Voelt tot zes te lang, maak de uitademing dan gewoon iets langer dan de inademing. Het gaat om de richting, langer uit dan in.
Merk daarna even wat er veranderd is. Misschien niets groots. Misschien alleen iets meer ruimte in je borst, of een adem die vanzelf wat dieper is geworden.
Doe deze oefening niet als je je licht in je hoofd voelt of als bewust ademwerk voor jou onrust oproept. Bij ademhaling geldt altijd: je eigen tempo, je eigen regie. Rustiger, niet krampachtiger.
LAND · ADEM · VOEL
LAND, ADEM, VOEL is de methode die ik zelf ontwikkelde: geen quick fix, maar een weg waar je je hele leven naar kunt terugkeren. Als je ermee werkt, zoals ik in mijn opleidingen en in mijn eigen praktijk doe, zie je de nervus vagus overal terugkomen.
Of Yin Yoga nu precies via de vagus werkt of via de bredere ontspanningsrespons van het zenuwstelsel, is wetenschappelijk niet altijd tot op de laatste zenuwcel uit te pluizen. Wat wel duidelijk is: langzaam werken, lang vasthouden en de tijd nemen om te voelen brengt je lichaam in een toestand waarin herstel mogelijk wordt.
Je hoeft die zenuw niet te begrijpen om er iets aan te hebben. Je hoeft hem alleen de ruimte te geven om zijn werk te doen. En meestal begint dat met één ding: langzamer uitademen dan je gewend bent.
Kom in je Kracht en Voel Verbonden en Veilig door toepassen van de Polyvagaaltheorie
Wil je hier meer van weten? Ik heb afgelopen jaar een korte online cursus gemaakt van rond de twee uur rond de polyvagaaltheorie, opgeknipt in korte video’s en oefeningen die heel makkelijk zijn en die je ook lekker op vakantie kunt doen. Je oefent mee met ademhaling en meditatie. Je sluit af met een certificaat.
Inmiddels hebben al veel mensen de cursus gedaan, en ik krijg er erg enthousiaste reacties op terug.
Tijdelijke actieprijs: €47 in plaats van €87.
Veelgestelde vragen
Wat is de nervus vagus precies?
De nervus vagus is een lange zenuw die van je hersenstam naar beneden loopt, langs je hart, longen en darmen. Hij registreert voortdurend hoe het met je lichaam gaat en stuurt die informatie terug naar je hersenen, vaak nog voordat jij er woorden voor hebt. Dat verklaart waarom je soms al voelt dat iets niet klopt, of juist dat je veilig bent, zonder dat je kunt uitleggen waarom.
Wat is de vagale rem?
Porges noemt de rustgevende werking van de nervus vagus een rem: je zenuwstelsel kan gas geven wanneer dat nodig is, en afremmen wanneer het weer veilig genoeg voelt. Bij mensen die lang op spanning hebben doorgeleefd, is die rem vaak wat stroef geworden. Niet kapot, alleen weinig gebruikt.
Kan ik mijn nervus vagus zelf trainen?
Je hebt er niets bijzonders voor nodig, alleen je adem. Bij het inademen versnelt je hartslag licht, bij het uitademen vertraagt hij. Door je uitademing bewust wat langer te maken dan je inademing, spreek je die vagale rem actief aan. Het is geen truc die in één keer werkt, maar iets waar je met herhaling gevoel voor krijgt.
Waarom moet ik soms geeuwen tijdens een Yin Yoga les?
Geeuwen wordt weleens gezien als een teken van verveling, maar het is vaak precies het omgekeerde. Het hangt samen met het systeem dat aangeeft dat je zenuwstelsel terugschakelt naar rust. Als je geeuwt terwijl je eindelijk vertraagt, laat je lichaam los. Dat is een goed teken.
Deze blog deelt wetenschappelijke inzichten en praktijkervaring en is geen medisch of therapeutisch advies. Bij aanhoudende klachten is het goed iemand mee te laten kijken die je persoonlijk kan begeleiden.
Ilse-Marie Sobering
Ilse-Marie Sobering is oprichter van House of InnerPower en ontwikkelaar van de InnerPower Methode: LAND • ADEM • VOEL. Ze geeft gecertificeerde opleidingen in Nederland en Spanje, en werkt vanuit een combinatie van yin yoga, ademwerk, meditatie, yoga nidra, zenuwstelselregulatie, fascia, embodiment en taoïstische wijsheid. Haar werk brengt mensen terug naar hun lichaam, zodat ze keer op keer kunnen terugkeren naar zichzelf.
Wil je Yin Yoga ook leren lesgeven?
Ilse-Marie Sobering is oprichter van House of InnerPower en ontwikkelaar van de InnerPower Methode: LAND • ADEM • VOEL, een cyclische practice om keer op keer terug te keren naar jezelf. Zij verdiept zich ruim 25 jaar in yogafilosofie en oosterse filosofie, en is sinds 2015 professioneel actief als E-RYT 500 yoga- en Yoga Nidra-docent, mindfulness- en ademcoach, Ayurveda-practitioner en EFT-practitioner. In Spanje, waar zij zeven jaar woonde, gaf zij opleidingen, trainingen en retreats op verschillende locaties in de regio Málaga, onder meer bij Periana, Nerja en Frigiliana. Vanuit Nederland verzorgt zij nu opleidingen, trainingen en lezingen in Nederland, in Spanje en online. Binnen de methode werkt zij met Yin Yoga, Yoga Nidra, ademwerk, meditatie, Qigong en somatisch werk, aangevuld met elementen uit haar opleiding in hypnotherapie. Zij geeft docentenopleidingen, bijscholing en bedrijfstrainingen, voor mensen die leven met langdurige stress en voor professionals die hun begeleiding willen verdiepen.
