Geen onderdeel van een categorie
De Nervus Vagus: de zenuw die al weet hoe het met je gaat
De zenuw die al weet hoe het met je gaat (voor jij het zelf doorhebt)
Over de langste zenuw van je lichaam, wat hij al wist vóórdat jij het wist, en waarom hummen soms meer doet dan een halfuur mediteren.
Je lichaam weet vaak eerder hoe het met je gaat dan jij. En het geeft dat de hele dag door, of je nu luistert of niet.
Misschien ken je dit. Je zit in een gesprek en nog voordat er iets gezegd is, weet je lichaam al dat er iets niet klopt. Je schouders trekken op, je adem wordt ondiep. Of je komt ergens binnen waar je niemand kent, en toch zakt er iets in je. Je voelt je veilig zonder dat je zou kunnen uitleggen waarom.
Dat is geen toeval, en het zit ook niet tussen je oren. Er loopt een zenuw door je lichaam die dit soort dingen registreert lang voordat jij er woorden voor hebt. Hij voelt je hartslag, je adem, je darmen, de spanning in je keel en de uitdrukking op je gezicht. En hij stuurt dat allemaal naar boven, naar je hersenen, meestal zonder dat je het merkt.
Zijn naam is de nervus vagus. Je hebt hem nooit bewust ontmoet, maar je kent hem je hele leven al.
Een zwervende zenuw
Vagus is Latijn voor zwervend, en die naam past. De nervus vagus vertrekt in je hersenstam, loopt langs je keel en je stembanden, langs je hart en je longen, door je middenrif en helemaal tot in je darmen. Het is de langste zenuw van je autonome zenuwstelsel, het deel dat werkt zonder dat jij erover nadenkt.
Weetje · Je kunt hem horen
Er loopt een tak van de nervus vagus naar je stembanden. Dat is waarom hummen, neuriën en zingen je zenuwstelsel rechtstreeks beïnvloeden. Dus als je op een drukke dag in de auto meebrult met de radio en je merkt dat je daarna iets rustiger bent, dan is dat geen inbeelding. Dat is die zenuw die meedoet.
Je lichaam praat terug
Hier zit iets wat veel mensen verrast. We denken vaak dat onze hersenen de baas zijn en dat het lichaam de opdrachten uitvoert. Bij de nervus vagus is het grotendeels andersom. Het grootste deel van de informatie die via deze zenuw reist, gaat omhoog. Van je lichaam naar je hersenen, niet van je hersenen naar je lichaam.
Je lichaam is dus voortdurend aan het rapporteren. En je hersenen luisteren.
Weetje · Je tweede brein
In je buik zitten meer zenuwcellen dan in je ruggenmerg. De nervus vagus verbindt je hoofd met dit netwerk, dat weleens je tweede brein wordt genoemd. Een onderbuikgevoel is daarom geen manier van spreken. De vlinders bij verliefdheid, de kramp bij spanning, het is je lichaam dat iets doorgeeft in een taal die het al spreekt lang voordat jij het woord hebt gevonden.
Dit is precies waarom alleen maar nadenken over rust je niet rustig maakt. Je kunt jezelf niet kalm redeneren.
Je lichaam gelooft eerder wat het voelt dan wat je denkt.
Veiligheid voel je, je bedenkt het niet
De onderzoeker Stephen Porges beschreef hoe de nervus vagus samenhangt met het gevoel van veiligheid. Volgens zijn polyvagaaltheorie schakelt je zenuwstelsel voortdurend, meestal buiten je bewustzijn om, tussen verschillende toestanden. Aan de ene kant alertheid en spanning. Aan de andere kant een toestand van rust, aanwezigheid en verbinding, die samenhangt met een specifieke tak van de vagus, de ventrale vagus.
Belangrijk om te weten: de polyvagaaltheorie is een model, een manier van kijken. Niet elk onderdeel ervan is even hard bewezen. Maar als lens om te begrijpen waarom je je bij de ene persoon opgejaagd voelt en bij de ander vanzelf rustiger wordt, is hij verrassend bruikbaar.
Weetje · Je vagus luistert naar je gezicht
De spieren rond je ogen en je mond zijn verbonden met dit systeem. Een echte glimlach, waarbij je ogen meedoen, stuurt een ander signaal je lichaam in dan een beleefde glimlach waarbij alleen je mond beweegt. Je lichaam merkt het verschil. Het is vaak eerlijker dan wij zelf zijn.
En dan is er nog het gapen. Geeuwen tijdens een Yin les wordt weleens gezien als een teken dat iemand zich verveelt. In werkelijkheid is het vaak precies het omgekeerde. Gapen lijkt samen te hangen met datzelfde ventrale systeem dat aangeeft dat je zenuwstelsel terugschakelt naar rust. Als iemand geeuwt terwijl hij eindelijk vertraagt, is dat meestal een goed teken. Zijn lichaam laat los.
De vagale rem, en hoe je hem zelf gebruikt
Porges noemt de rustgevende werking van de ventrale vagus een rem. Een vagale rem. Je zenuwstelsel kan gas geven wanneer dat nodig is, en het kan afremmen wanneer het weer veilig genoeg is. Bij veel mensen die lang hebben doorgeleefd op spanning is die rem wat stroef geworden. Niet kapot, alleen weinig gebruikt.
Het mooie is dat je die rem kunt oefenen. En je hebt er niets voor nodig behalve je adem. De sleutel zit in je uitademing. Bij het inademen versnelt je hartslag een klein beetje, bij het uitademen vertraagt hij. Door je uitademing bewust langer te maken dan je inademing, nodig je die vagale rem uit om iets meer werk te doen.
De vagale rem-oefening in drie stappen
Ga zitten of liggen, zo dat je lichaam gedragen wordt. Sluit je ogen als dat prettig voelt.
Adem rustig in door je neus en tel daarbij tot vier.
Adem dan langzaam uit en tel tot zes. Laat de lucht zonder forceren wegstromen. Herhaal dit een paar minuten: in vier, uit zes. Voelt tot zes te lang, maak de uitademing dan gewoon iets langer dan de inademing. Het gaat om de richting, langer uit dan in.
Merk daarna even wat er veranderd is. Misschien niets groots. Misschien alleen iets meer ruimte in je borst, of een adem die vanzelf wat dieper is geworden.
Doe deze oefening niet als je je licht in je hoofd voelt of als bewust ademwerk voor jou onrust oproept. Bij ademhaling geldt altijd: je eigen tempo, je eigen regie. Rustiger, niet krampachtiger.
LAND, ADEM, VOEL
Als je met dit soort dingen werkt, zoals ik in mijn opleidingen en in mijn eigen praktijk doe, dan zie je de nervus vagus overal terugkomen.
Of Yin Yoga nu precies via de vagus werkt of via de bredere ontspanningsrespons van het zenuwstelsel, is wetenschappelijk niet altijd tot op de laatste zenuwcel uit te pluizen. Wat wel duidelijk is: langzaam werken, lang vasthouden en de tijd nemen om te voelen brengt je lichaam in een toestand waarin herstel mogelijk wordt.
Je hoeft die zenuw niet te begrijpen om er iets aan te hebben. Je hoeft hem alleen de ruimte te geven om zijn werk te doen. En meestal begint dat met één ding: langzamer uitademen dan je gewend bent.
Ontvang elke week een inhoudelijke mail
Over zenuwstelsel, ademhaling, Yin Yoga en innerlijke kracht. Als eerste op de hoogte van trainingen, retreats en activiteiten.
Wil je Yin Yoga ook leren lesgeven? Bekijk de Yin Yoga Teacher Training →
