Rust en herstel
Waarom ben je na je vakantie zo snel weer moe?
Ik weet nog precies hoe ik een paar jaar geleden terugkwam van een mooie lange reis. Bruin, uitgeslapen, vol energie en met dat lichte gevoel in mijn schouders waarvan ik dacht: die houd ik vast. Ik had zelfs plannen gemaakt in de auto op de terugweg. Elke ochtend eerst lekker rustig aan doen, me time… Niet meteen mijn telefoon. Maar eerst met rust de dag beginnen.
Op donderdag van de eerste werkweek stond ik met opgetrokken schouders de vaatwasser uit te ruimen terwijl ik in mijn hoofd al drie mails aan het beantwoorden was. Vier dagen. Meer had het niet nodig gehad.
Ik herinner me nog dat ik er echt van baalde.
Al die rust, dat gevoel was alweer verdwenen. Ik dacht dat ik het verkeerd had aangepakt. Te weinig discipline, te snel weer in de oude sleur.
Wat ik toen niet wist, is dat ik precies deed wat vrijwel iedereen doet.
Rust is geen voorraad die je op vakantie aanlegt, het is een beweging die je steeds opnieuw maakt.
Wat zegt het onderzoek over hoe lang een vakantie doorwerkt?
Kort antwoord: je gezondheid en welbevinden gaan tijdens een vakantie meetbaar omhoog, maar die winst is meestal binnen de eerste week na je terugkeer weer verdwenen.
Jessica de Bloom en collega’s van de Radboud Universiteit brachten in 2009 alle bruikbare studies over vakantie-effecten bij elkaar. Na strenge selectie bleven er zeven studies over die goed genoeg waren om te vergelijken. De uitkomst was even duidelijk als ongemakkelijk. Mensen voelden zich tijdens hun vakantie beter, gezonder, minder uitgeput. En na hervatting van het werk vervaagden die effecten binnen de eerste week.
Veertien jaar later herhaalde een Duits onderzoeksteam de oefening met nieuwer materiaal. Speth, Wendsche en Wegge analyseerden dertien studies met 1.428 deelnemers. Ze vonden opnieuw een positief effect van vakantie op welbevinden, gemiddeld genomen bescheiden van omvang. Op stress, uitputting en stemming lagen de effecten tussen de 0,18 en 0,38, wat in onderzoekstaal klein tot middelgroot heet. En ook zij zagen dat de winst na terugkeer op het werk wegzakt.
Lees die tweede zin nog een keer. Niet omdat vakantie zinloos is, maar omdat er iets anders in staat dan we hopen. Een vakantie doet wat het belooft, zolang de vakantie duurt. Het is alleen geen spaarpot.
Wat zegt het onderzoek
7 studies
de Bloom e.a. · 2009
Vergeleek gezondheid en welbevinden vóór, tijdens en ná vakanties.
Effect vervaagt binnen de eerste week na werkhervatting.
1.428 deelnemers
Speth, Wendsche & Wegge · 2023
Dertien studies over stress, uitputting en stemming na vakantie.
Klein tot middelgroot effect (0,18–0,38), opnieuw uitdovend na terugkeer.
26.592 werkenden
Bennett, Bakker & Field · 2018
299 effectgroottes uit 54 steekproeven over dagelijks herstel, niet alleen vrije dagen.
Loslaten, ontspanning en eigen regie werken elke dag, in het klein.
21%
CBS & TNO · 2025
Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden onder Nederlandse werknemers.
heeft burn-outklachten. Tien jaar geleden was dat nog 13 procent.
Ligt het aan jou dat de rust zo snel weg is?
Kort antwoord: nee. En dat is denk ik het belangrijkste dat ik vandaag wil zeggen.
We hebben met elkaar een idee gebouwd dat niet klopt: dat je twee of drie weken hard genoeg moet uitrusten om daarna weer tien maanden lang volop tegenaan te kunnen.
Dat is een voorraadmodel. Je laadt op, je gaat leeg, je laadt weer op. Het klinkt logisch, en het lichaam werkt niet zo.
Wat wel meedoet, laat het werk van Bennett, Bakker en Field zien.
Zij verzamelden 299 effectgroottes uit 54 onderzoeken onder bijna 27.000 werkenden en keken niet naar vakantie als gebeurtenis, maar naar herstel als ervaring.
Los kunnen laten in je hoofd, ontspanning, het gevoel dat je zelf iets te kiezen hebt in je dag.
Die ervaringen werken dagelijks, in het klein, en hangen samen met hoeveel druk er in de rest van je dag zit.
Met andere woorden: je herstelt niet één keer per jaar. Je herstelt of je herstelt niet, elke dag opnieuw, in kleine bewegingen.
En ondertussen gaat het niet goed met ons. Uit de meest recente Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van CBS en TNO blijkt dat 21 procent van de werknemers burn-outklachten heeft. Ruim één op de vijf. Tien jaar geleden was dat 13 procent. Dat is geen randgroep meer.
Wat werkt er dan wel?
De InnerPower Methode is geen serie oefeningen die je afwerkt en dan achter je laat. Het is een terugkeer-practice. Je keert terug naar jezelf, je raakt jezelf weer kwijt, je keert terug. Steeds opnieuw. Precies zoals ademen werkt.
LAND • ADEM • VOEL
LAND is aankomen. Voeten op de vloer, gewicht in de stoel, merken waar je bent.
ADEM is de adem opmerken zoals hij nu al gaat, zonder hem eerst te verbeteren. Kijken of de uitademing iets langer mag worden.
VOEL is toelaten wat er is. Vermoeidheid, ongeduld, een dichtgeklapte borst. Zonder dat het weg hoeft. En dan ervaren wat er ontstaat als je hier even blijft. Wellicht begin je na even al direct meer ruimte te voelen. Of voel je langzaam de ontspanning opkomen.
Als je terugkomt van vakantie en de rust binnen een week weg is, is dat geen mislukking. Dat is het moment waarop je je realiseert dat je ook nu al ontspanning kunt opzoeken. Niet de vakantie was het herstel, de terugkeer is het herstel.
Maar heeft een retreat dan wel zin? Een week naar bijvoorbeeld een retreat kan je zeker een uitgerust gevoel geven voor even, maar de werkelijke waarde is dat je vaak als je terugkomt meer korte momenten van ontspanning inplant en dat je bewuster bezig bent met hoe je jouw leven in wilt richten. Bewuster ja of nee zegt tegen dingen. Dat is vooral de winst van een retreat, wat lang kan doorwerken als je dagelijks kleine herstel en ontspan-momenten weet te creëren.
Onderzocht
Is een retreat dan anders dan een gewone vakantie?
Kort antwoord: in de week zelf knap je van allebei op. Het verschil ontstaat pas maanden later, en het zit niet in de locatie maar in de vraag of je thuis een practice hebt.
Zes dagen, hetzelfde resort, twee groepen
Een onderzoeksteam onder leiding van Elissa Epel liet 92 vrouwen zes dagen in hetzelfde resort verblijven. De ene groep was er gewoon op vakantie. De andere groep volgde er een meditatieretreat, zonder eerdere ervaring. Verder was alles gelijk: dezelfde plek, hetzelfde eten, dezelfde omgeving.
Vlak na afloop voelde iedereen zich beter. Ook de vakantiegroep. De onderzoekers noemen dat letterlijk het vakantie-effect.
Het verschil kwam later. Na één maand hielden de beginnende mediteerders hun winst beter vast. Na tien maanden hadden zij duidelijker afgenomen depressieve klachten en stress dan de vakantiegangers.
En het gaat niet om de intensiteit
Gerhard Blasche en Jessica de Bloom, dezelfde onderzoeker als die van de vakantie-analyse hierboven, vergeleken in 2021 120 mensen in drie situaties. Een intensief retreat, een gewone vakantie waarin ze zelf mediteerden, en een gewone vakantie zonder practice.
Tien dagen na afloop was er nog geen verschil. Iedereen voelde zich beter. Na tien weken wel: de twee groepen mét practice waren minder vermoeid en voelden zich beter dan de groep zonder, met stevige effectgroottes.
En hier zit het eerlijke deel. De mensen die gewoon op vakantie waren maar wél hun practice deden, deden het net zo goed als de retreatgroep. Het zat dus niet in de weken stilte, maar in het feit dat ze iets bleven doen.
Een retreat is geen betere vakantie omdat het dieper oplaadt. Het is anders omdat je er iets leert wat je thuis kunt blijven doen.
Wat zegt dit onderzoek niet?
Deze studies laten zien dat vakantie-effecten gemiddeld genomen wegzakken.
Ze zeggen niet dat vakantie geen zin heeft, en ze zeggen ook niet dat een dagelijkse practice die uitdoving voorkomt. Dat laatste is nog niet zo onderzocht.
Bij het retreatonderzoek past ook een kanttekening. In de studie van Epel deden alleen vrouwen mee, en in het onderzoek van Blasche kozen mensen zelf of ze op retreat gingen of op vakantie. Dat betekent dat je wel een samenhang ziet, maar niet met zekerheid kunt zeggen dat het retreat het verschil veroorzaakte.
De meta-analyses gaan bovendien vooral over werknemers in westerse landen, met vakanties van een paar weken. Het gemiddelde zegt iets over de groep, niet over jouw week.
Wat de herstelonderzoeken wel duidelijk laten zien, is dat de ervaring van loslaten en ontspannen samenhangt met hoe je je voelt, en dat die ervaring dagelijks speelt. Dat het goed is om met kleine dagelijkse stappen te beginnen.
Eén kleine stap voor morgenochtend
Zet één moment vast op een plek waar je toch al staat. Bij de waterkoker, na het tandenpoetsen, voor je de auto start. Doe daar dit, en niet meer dan dit:
1. Voel je voeten. Waar raken ze de grond, links en rechts anders?
2. Adem drie keer, en maak de uitademing iets langer dan de inademing.
3. Vraag jezelf één keer: wat heb ik nu nodig?
Dertig seconden. Meer is niet nodig! Het gaat om de herhaling. Dus beter een aantal keer kort, dan 1 keer heel lang.
Veelgestelde vragen
Hoe lang houdt het effect van een vakantie aan?
Uit meta-analyses van de Bloom en collega’s (2009) en Speth en collega’s (2023) komt hetzelfde beeld: gezondheid en welbevinden verbeteren tijdens de vakantie, maar die verbetering zakt binnen ongeveer een week na werkhervatting terug naar het oude niveau.
Betekent dit dat vakantie geen zin heeft?
Nee. Het effect is er wel degelijk zolang de vakantie duurt en direct daarna. Wat het onderzoek laat zien, is dat vakantie geen voorraad rust aanlegt waar je maanden op teert. Rust vraagt herhaling.
Is een retreat beter dan een gewone vakantie?
In de week zelf knap je van allebei op. Onderzoek van Epel en collega’s (2016), waarin 92 vrouwen zes dagen in hetzelfde resort verbleven, liet zien dat zowel de vakantiegroep als de meditatiegroep zich direct daarna beter voelde. Het verschil ontstond later: na tien maanden hadden de beginnende mediteerders duidelijker afgenomen depressieve klachten en stress. Blasche en collega’s (2021) vonden bovendien dat mensen die op een gewone vakantie hun practice bleven doen het net zo goed deden als mensen op een intensief retreat. Het verschil zit dus niet in de locatie of de intensiteit, maar in of je iets meeneemt en blijft doen.
Wat is een herstelervaring?
Een herstelervaring is de mate waarin je je mentaal losmaakt van je werk, ontspant en het gevoel hebt zelf iets te kiezen te hebben in je dag. Onderzoek van Bennett, Bakker en Field (2018) laat zien dat deze ervaringen dagelijks meespelen, en niet alleen tijdens langere periodes vrij.
Wat is de InnerPower Methode?
De InnerPower Methode is een cyclische terugkeer-practice van LAND • ADEM • VOEL. Je landt in je lichaam, je merkt je adem op, je laat toe wat je voelt. Geen drie losse oefeningen, maar een beweging die je steeds opnieuw maakt.
Wat als stilstaan mij juist onrustig maakt?
Dat is een normale reactie en geen teken dat je het verkeerd doet. Maak het dan korter en houd je ogen open, of doe het in beweging terwijl je loopt of afwast. Bij aanhoudende klachten is het goed om iemand mee te laten kijken die je persoonlijk kan begeleiden.
Wil je dit niet alleen voor jezelf leren, maar het ook leren begeleiden bij anderen?
In september ben ik in Andalusië. Yin Yoga Docentenopleiding, 14 t/m 20 september · InnerPower Retreat, 22 t/m 27 september
Dit blog deelt wetenschappelijke inzichten en praktijkervaring en is geen medisch of therapeutisch advies. Bij aanhoudende klachten is het goed iemand mee te laten kijken die je persoonlijk kan begeleiden.
Bronnen
1. de Bloom, J., Kompier, M., Geurts, S., de Weerth, C., Taris, T. & Sonnentag, S. (2009). Do We Recover from Vacation? Meta-analysis of Vacation Effects on Health and Well-being. Journal of Occupational Health, 51(1), 13-25. Bekijk de studie
2. Speth, F., Wendsche, J. & Wegge, J. (2023). We Continue to Recover Through Vacation! Meta-Analysis of Vacation Effects on Well-Being and Its Fade-Out. European Psychologist, 28(4). Bekijk de studie
3. Bennett, A.A., Bakker, A.B. & Field, J.G. (2018). Recovery from work-related effort: A meta-analysis. Journal of Organizational Behavior, 39(3), 262-275. Bekijk de studie
4. CBS & TNO (2026). Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2025. Bekijk het bericht
5. Epel, E.S., Puterman, E., Lin, J., Blackburn, E.H., Lum, P.Y., Beckmann, N.D. e.a. (2016). Meditation and vacation effects have an impact on disease-associated molecular phenotypes. Translational Psychiatry, 6(8), e880. Bekijk de studie
6. Blasche, G., de Bloom, J., Chang, A. & Pichlhoefer, O. (2021). Is a meditation retreat the better vacation? Effect of retreats and vacations on fatigue, emotional well-being, and acting with awareness. PLOS ONE, 16(2), e0246038. Bekijk de studie
Over de auteur
Ilse-Marie Sobering
Ilse-Marie Sobering is oprichter van House of InnerPower en ontwikkelde de InnerPower Methode: LAND • ADEM • VOEL. Ze is senior yogadocent met ruim vijftien jaar ervaring, geregistreerd als E-RYT 500, en werkt met Yin Yoga, Yoga Nidra, ademwerk, meditatie, qigong en oriëntaalse filosofie.
Ze geeft docentenopleidingen en trainingen in Yin Yoga, Yoga Nidra, meditatie, ademwerk en qigong, en begeleidt al jaren retreats in Andalusië.
Ze schrijft over rust, herstel, het zenuwstelsel en terugkeren naar jezelf. Warm en nuchter, vanuit oude wijsheid en moderne inzichten, en altijd terug naar het lichaam en het dagelijks leven.
Gratis e-book
Kom thuis in jezelf
Wil je hier verder mee? In mijn gratis e-book neem ik je mee in Yin Yoga en de InnerPower Methode: LAND • ADEM • VOEL. Met oefeningen die je vandaag al kunt doen.
Direct in je mail. Uitschrijven kan altijd.
