Eén op de vijf werknemers in Nederland loopt rond met burn-outklachten. Dit artikel gaat over waarom rust op het werk geen beloning achteraf is maar een voorwaarde vooraf, wat er gebeurt in een zenuwstelsel dat te lang in de aan-stand blijft, en welke kleine stap je vandaag al kunt zetten. Voor ondernemers, leidinggevenden en HR-professionals, en voor iedereen die werkt met mensen die op hun tandvlees lopen.
Je kent het moment waarop je jezelf voorbij loopt
Het is half vier. Je hebt sinds negen uur vanochtend geen moment stilgestaan, je hebt drie gesprekken gevoerd die eigenlijk aandacht nodig hadden, en er ligt nog een mail die je liever morgen beantwoordt. Je merkt dat je korter wordt. Niet omdat je een kort lontje hebt, maar omdat er iets in je aan het opraken is.
De meeste mensen kennen dit moment. En de meeste mensen doen er hetzelfde mee: doorgaan. Nog even dit, dan is het weekend. Nog even deze periode, dan wordt het rustiger. Rust wordt iets wat je jezelf gunt als het werk af is, en dat moment komt zelden.
Wat eronder zit: een systeem dat niet meer uit de aan-stand komt
Je zenuwstelsel is voortdurend bezig met één vraag: is het hier veilig genoeg om te ontspannen. Het stelt die vraag niet in woorden, maar in signalen. Een volle agenda, een gesprek dat blijft hangen, een telefoon die de hele dag trilt. Zolang de antwoorden onrustig blijven, blijft je systeem in de stand van alertheid staan. Handig als het even nodig is, sloopwerk als het maanden duurt.
De Amerikaanse onderzoeker Stephen Porges, grondlegger van de polyvagaaltheorie, beschrijft hoe het lichaam onbewust en continu inschat of een situatie veilig is. Die inschatting bepaalt of je toegang hebt tot rust en verbinding, of dat je in een vecht- of vluchtstand blijft hangen. Het is een theoretisch model en geen sluitende verklaring voor alles wat mensen ervaren, maar het helpt om te begrijpen waarom je niet zomaar kunt besluiten om te ontspannen. Rust is geen wilskracht. Het is een toestand waar je systeem toestemming voor moet krijgen.
Dat is precies waarom goed bedoelde adviezen zo vaak niet werken. Iemand vertellen dat hij beter moet ontspannen is hetzelfde als iemand vertellen dat hij beter moet slapen. Het klopt, en het helpt niet.
Rust is geen beloning achteraf
In de meeste organisaties wordt rust behandeld als iets wat je verdient. Eerst presteren, dan herstellen. Eerst het kwartaal halen, dan de vakantie. De cijfers laten zien waar dat toe leidt. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden, uitgevoerd door TNO en CBS, blijkt dat 21 procent van de werknemers burn-outklachten heeft. Tien jaar eerder was dat 13 procent. Ruim een derde van de werknemers wil dat er iets gebeurt aan de psychosociale belasting op het werk, en die behoefte is het grootst in het onderwijs en de zorg (Arboportaal, april 2026).
Ook in geld is het zichtbaar. Volgens de Arbobalans van TNO betaalden werkgevers in 2023 ruim 8 miljard euro aan loondoorbetaling bij werkgerelateerd verzuim, waarvan bijna 5 miljard is toe te schrijven aan psychosociale arbeidsbelasting. Bij psychische klachten gaat het gemiddeld om zo’n 63 verzuimdagen (HRMorgen over Arbobalans 2024).
Dat zijn geen cijfers om bang van te worden. Het zijn cijfers die iets simpels laten zien: herstel dat pas begint als iemand omvalt, is duur en traag. Rust die onderdeel is van de werkweek, is goedkoop en snel. Niet omdat rust een oplossing is voor alles, maar omdat een uitgerust systeem beter kan denken, beter kan luisteren en eerder opmerkt dat er iets scheef gaat.
Waarom het lichaam de kortste route is
Je kunt jezelf niet uit spanning denken. Je gedachten zijn meestal het laatste wat kalmeert, niet het eerste. Het lichaam is directer. Je voeten die de vloer voelen, je adem die iets langer wordt, je schouders die zakken zonder dat je ze naar beneden duwt. Dat is geen zweverigheid, dat is de meest praktische ingang die er is, en je hebt er niets voor nodig behalve een halve minuut.
Binnen House of InnerPower werk ik met de InnerPower Methode: LAND • ADEM • VOEL. Geen drie losse oefeningen, maar een beweging waar je keer op keer naar terugkeert. LAND is vertragen en merken waar je bent. ADEM is de brug tussen lichaam en zenuwstelsel, ook midden in een werkdag. VOEL is opmerken wat er speelt voordat spanning zich opstapelt. Het is een terugkeer-practice, en dat woord is bewust gekozen. Je raakt het kwijt, en je keert terug. Steeds opnieuw.
Wat je vandaag kunt doen
Voor jezelf. Zet één keer per dag, op een vast moment, je voeten plat op de grond. Adem drie keer rustig uit, iets langer dan je inademt. Kijk daarna waar je bent en wat er nodig is. Niet langer dan dertig seconden. Het gaat er niet om dat je ontspant, het gaat erom dat je merkt hoe je erbij zit. Dat is de informatie waar je iets mee kunt.
Voor je team. Begin één overleg per week met een minuut stilte, zonder uitleg of oefening. Gewoon een minuut waarin niemand iets hoeft. Het voelt in het begin ongemakkelijk, en juist dat ongemak laat zien hoe hard de rest van de dag doorgaat. Wat je daarna bespreekt, gaat vaak dieper.
Voor jezelf als ondernemer. Kijk deze week één keer naar je agenda met de vraag: waar zit hier herstel in. Niet als voornemen, maar als blok in je agenda dat net zo hard staat als een klantafspraak. Als het antwoord nergens is, weet je wat je eerste stap is.
Voorkomen in plaats van repareren
Wat ik in de praktijk zie, is dat mensen zelden omvallen door één grote gebeurtenis. Ze vallen om na een lange reeks momenten waarop ze zichzelf voorbij liepen en dat niet opmerkten. Leren opmerken is daarom geen zachte vaardigheid. Het is de meest praktische vaardigheid die er is, voor een team en voor een ondernemer die alles zelf draagt.
Ik ben Ilse-Marie Sobering, oprichter van House of InnerPower. In ruim tien jaar werken met innerlijke rust, ademwerk en zenuwstelselregulatie begeleidde ik meer dan 2500 deelnemers. Die kennis breng ik ook naar teams en organisaties, nuchter en praktisch, en zonder dat er iets gevraagd wordt wat niet bij iemands dag past.
Herken je dit in je team, of in jezelf als ondernemer, dan is een workshop of reeks sessies voor organisaties en bedrijven een goede volgende stap. We kijken eerst samen waar het bij jullie vastloopt, en pas daarna wat er past.
Veelgestelde vragen
Hoeveel werknemers in Nederland hebben burn-outklachten?
Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden van TNO en CBS blijkt dat 21 procent van de werknemers burn-outklachten heeft. Tien jaar eerder was dat 13 procent. Ruim een derde van de werknemers geeft aan behoefte te hebben aan maatregelen tegen psychosociale belasting, vooral in het onderwijs en de zorg.
Wat kan ik als werkgever doen om werkstress te voorkomen?
Het begint bij de werkdruk zelf, want geen enkele oefening compenseert een structureel te volle agenda. Daarnaast helpt het om herstel zichtbaar onderdeel te maken van de werkweek in plaats van iets wat mensen in eigen tijd regelen. Denk aan echte pauzes, ruimte tussen overleggen, en het gewoon maken om te benoemen hoe het gaat. Een workshop of reeks sessies kan mensen leren opmerken waar ze staan, maar werkt alleen als de organisatie er zelf ook iets in beweegt.
Hoe herken je een naderende burn-out bij een medewerker?
Vaak gaat het om verandering, niet om een vast lijstje. Iemand die altijd betrokken was en zich terugtrekt, korter wordt, slechter slaapt, of juist harder gaat werken dan nodig is. Ga bij twijfel het gesprek aan zonder conclusie, en vraag hoe iemand zelf de laatste weken heeft ervaren. Een vermoeden van burn-outklachten hoort thuis bij de bedrijfsarts of huisarts, niet bij een workshop.
Helpt ademwerk echt tegen werkstress?
Rustige ademtechnieken, zoals langer uitademen dan inademen, zijn een eenvoudige manier om je lichaam een ander signaal te geven en worden breed gebruikt bij spanning. Het is geen behandeling en het lost werkdruk niet op. Wat mensen er vaak wel aan hebben, is dat ze eerder opmerken wanneer de spanning oploopt, en dat ze een handvat hebben dat overal werkt.
Is ademwerk veilig voor iedereen?
Rustige technieken zijn voor de meeste mensen goed te doen. Intensieve vormen van ademwerk zijn dat niet, en vragen om een intake vooraf en begeleiding. Er zijn situaties waarin intensief ademwerk niet passend is, bijvoorbeeld bij zwangerschap, hart- en vaatziekten, epilepsie, of een psychiatrische kwetsbaarheid. In de sessies die ik geef, blijft iedereen op elk moment vrij om te stoppen of iets anders te doen, en wordt er niets gevraagd wat niet bij het lichaam of de dag van iemand past.
Wat kost werkstress een werkgever?
Volgens de Arbobalans van TNO betaalden werkgevers in 2023 ruim 8 miljard euro aan loondoorbetaling bij werkgerelateerd verzuim. Bijna 5 miljard daarvan is toe te schrijven aan psychosociale arbeidsbelasting. Verzuim door psychische klachten duurt gemiddeld zo’n 63 werkdagen.
Verder lezen
Wil je dieper de rust in, dan is Yoga Nidra een van de meest toegankelijke vormen die er zijn. Je ligt, je hoeft niets, en je systeem krijgt de ruimte om te zakken.
Werk je zelf met mensen en wil je dit leren begeleiden, kijk dan bij de opleidingen van House of InnerPower. Daar leer je niet alleen de vorm, maar ook hoe je begeleidt met aandacht voor veiligheid, dosering en eigen regie.
Gratis e-book
Kom thuis in jezelf
Wil je hier verder mee? In mijn gratis e-book neem ik je mee in Yin Yoga en de InnerPower Methode: LAND • ADEM • VOEL. Met oefeningen die je vandaag al kunt doen.
Direct in je mail. Uitschrijven kan altijd.
Lees verder per onderwerp
Wat je misschien ook wilt weten over ademwerk
- Waarom heeft je adem invloed op hoe je je voelt?
- Helpt ademhaling echt tegen stress?
- Is ademwerk voor iedereen veilig?
Bekijk alle vragen over ademwerk
Maak kennis met de methode
Ilse-Marie Sobering is oprichter van House of InnerPower en ontwikkelaar van de InnerPower Methode: LAND • ADEM • VOEL, een cyclische practice om keer op keer terug te keren naar jezelf. Zij verdiept zich ruim 25 jaar in yogafilosofie en oosterse filosofie, en is sinds 2015 professioneel actief als E-RYT 500 yoga- en Yoga Nidra-docent, mindfulness- en ademcoach, Ayurveda-practitioner en EFT-practitioner. In Spanje, waar zij zeven jaar woonde, gaf zij opleidingen, trainingen en retreats op verschillende locaties in de regio Málaga, onder meer bij Periana, Nerja en Frigiliana. Vanuit Nederland verzorgt zij nu opleidingen, trainingen en lezingen in Nederland, in Spanje en online. Binnen de methode werkt zij met Yin Yoga, Yoga Nidra, ademwerk, meditatie, Qigong en somatisch werk, aangevuld met elementen uit haar opleiding in hypnotherapie. Zij geeft docentenopleidingen, bijscholing en bedrijfstrainingen, voor mensen die leven met langdurige stress en voor professionals die hun begeleiding willen verdiepen.
